Профі ў Байнеце. Праблемы выкарыстання кантэнту

Парадыгма Інтэрнету — гэта самарэгуляванне. І лепей нам самім дамовіцца, чым нехта прыйдзе з бізуном і скажа: раз вы такія несвядомыя, дык зараз мы тут будзем рэгламентаваць і рэгуляваць.

Выкарыстанне чужога кантэнту — гэта адна з самых балючых праблем. Прычым, як ні парадаксальна, крадуць інфармацыю менавіта профі.

Блогерам чужыя лаўры не патрэбныя. Увогуле, класічны блог — гэта гіперспасылка і маленькі камент, маленькая рэмарка. Я часам праглядаю, як блогеры каментуюць нейкія мае артыкулы. Ён, канешне, можа змяшаць мяне з гразёю, але напачатку абавязкова зазначыць: «Як піша спадар Класкоўскі на naviny.by…» — і зробіць гэта акуратненька, з наўпроставай гіперспасылкай.

А вось у профі спакуса скрасці значна мацнейшая. Таму што ён атрымлівае «аклад жалавання», яму трэба выдаваць нейкі ўласны прадукт. А кадраў, рэсурсаў мала, не хапае крэатыву, а то і жадання. Навошта, маўляў, напружвацца, бегаць недзе, калі можна гатовенькае акуратненька ўзяць у іншых і выдаць за свой кантэнт?

Прадстаўнікоў некаторых рэсурсаў (прычым, даволі раскручаных, якіх цытуюць замежныя СМІ) я ніколі не бачыў ні на адным мерапрыемстве, ні на адной акцыі. Як дурні туды пруцца журналісты БелаПАНу, рызыкуючы іншым разам і гумавым дручком па хрыбце атрымаць… Яны цягаюць каштаны з агню, а хто-кольвек бярэ і «элегантна» прысабечвае вынікі гэтай працы.

Ёсць, канешне, такая рэч, як аператыўная аналітыка — гэта адна з «фішак» «Беларускіх навінаў». Мы можам узяць інфармацыю БелТА, «Інтэрфаксу», але толькі як штуршок, базу для ўласнай аналітыкі. Гэта не проста кампіляцыя — узялі, перапісалі два словы і падалі як свой уласны матэрыял.

Так што адна рэч — калі робіцца сумленны дайджэст альбо аператыўная аналітыка, а зусім іншая — калі за кошт паразітавання на чыімсьці прадукце нейкі рэсурс робіць сабе імідж, раскручваецца і г.д.

Пры гэтым трэба адзначыць, што эпоха грубага плагіяту ўжо паціху адыходзіць у мінулае. Цяпер ужо рэдка цалкам прысабечваюць нейкія артыкулы — пайшлі больш тонкія метады.

Самае распаўсюджанае — гэта маскіроўка спасылкі. То бок — не скажаш, што «садралі». Спасылка на крыніцу ёсць, але яна, па-першае, хітра ўвярстана ў сярэдзіну тэксту, і трэба тры разы прачытаць, перш чым заўважыш, што гэта — інфармацыя naviny.by ці БелаПАН. І яна не аформленая як «гіпер». Гіперспасылка адразу заўважная, яна вылучаецца ў тэксце.

Яшчэ адзін хітры прыём — калі цалкам бярэцца нейкі матэрыял, але спасылка ставіцца не зверху і не знізу (і тады зразумела, што гэты артыкул цалкам узяты аднекуль), а ў сярэдзіне. «ВВП, як паведамляе БелаПАН, вырасце на столькі і столькі адсоткаў…» І ўражанне такое, што БелаПАН спрычыніўся толькі да інфармацыі пра ВВП, хаця насамрэч яму належыць увесь артыкул.

Я сфармуляваў некалькі правілаў сеціўнай этыкі, як мне падаецца, вельмі простых. Не трэба нейкі вялікі кодэкс пісаць, дастаткова дамовіцца пра некалькі элементарных пастулатаў, і гэта будзе зусім іншы ўзровень сеціўнай культуры.

1. Гіперспасылка на першакрыніцу — гэта святое. Прычым менавіта «гіпер-» і менавіта на канкрэтную публікацыю, а не проста на сайт. На жаль, гэта рэдка робяць нават рэсурсы, якія ў іншым паказваюць прыклады этычнай працы. Так, гэта вымагае трохі большых затрат часу, але затое не раздражняе карыстальніка, які і так ведае адрас галоўнай старонкі рэсурсу, але хоча праглядзець першакрыніцу.

2. Перадрук ёсць перадрук. Калі мае месца перадрук, то гіперспасылку варта не тапіць недзе у глыбіні тэксту, а ставіць пад ці над матэрыялам. (Бо іншым разам спасылку на першакрыніцу можна убачыць прыхаванай недзе ў сярэдзіне нататкі. І невядома, тычыцца спасылка нейкай канкрэтнай фразы, лічбы ці ўсёй нататкі).

3. Цытата ёсць цытата. Пры даслоўным выкарыстанні фрагментаў чужога тэксту трэба афармляць іх паводле ўсіх правілаў цытавання — бок браць у двухкоссе і г.д. Не афармляць прымітыўную нарэзку з чужых тэкстаў як уласны прадукт.

4. Пры перадруку арыгінальных тэкстаў падпісваць іх прозвішчам аўтара, а не толькі назвай СМІ. Асабліва гэта важна, калі перадрукоўваецца не інфармацыйная нататка, а каментар, меркаванне. Іначай аўтару, які стараўся зрабіць адметны, нестандартны твор, вядома ж, крыўдна. Ды і некарэктна выдаваць яго погляд за пазіцыю пэўнага рэсурсу, кшталту: «Як мяркуюць naviny.by». Бо на тых Навінах. Бай выступаюць і Зімоўскі, і Класкоўскі…

5. Не скажаць сэнс перадрукаваных матэрыялаў занадта экспрэсіўнымі, хуліганскімі загалоўкамі дзеля таго, каб стварыць ілюзію сенсацыйнасці ды спаймаць чытача на кручок. (Скажам, ідзе парламенцкі карэспандэнт БелаПАН у Нацыянальны сход, робіць нататку пра пасяджэнне нейкай камісіі, а потым на ультрарэвалюцыйным рэсурсе даюць: «Чарговае ганебнае рашэнне «палаткі»… Потым гэтага карэспандэнта і на парог не пусцяць, не акрэдытуюць! І даводзь потым, што ты не вярблюд, што гэта не ты прыдумаў такі загаловак… Часам, канечне, мяняць трэба, таму што, напрыклад, агенцтвы ­найчасцей даюць сухія разгорнутыя загалоўкі, якія не ўпісваюцца ў стыль канкрэтнага рэсурсу. Але трэба мець пачуццё такту, густу і не «падстаўляць» аўтараў.

І яшчэ адзін спосаб павышэння сеціўнай культуры — гэта сістэмная адукацыя. У Байнеце на 99% працуюць самавучкі. Так, яны маюць дыпломы журфака і г.д. Але патрэбная сістэмная адукацыя менавіта ў галіне вэб-журналістыкі. Трэба фармалізаваць пэўныя правілы. Па-першае, на ўзроўні асобных рэсурсаў — бо, калі тыя самі прапішуць свае правілы, будзе прасцей змагацца з плагіятарамі. Па-другое — на ўзроўні айчыннай веб-супольнасці таксама павінен быць нейкі «маральны кодэкс». Нешта простае і грунтоўнае.

Comments