Паўлюк Быкоўскі: «Інтэрнет падобны да бібліятэкі, дзе суіснуюць добрыя і кепскія крыніцы інфармацыі...»

Хтосьці лічыць Байнет адзінай крыніцай вольнай і аператыўнай інфармацыі, а хтосьці называе яго «сметніцай». Што да беларускіх журналістаў, дык для іх Інтэрнет усё часцей робіцца новым месцам працы. І пасля прэсінгу, які адчувае на сабе кожны супрацоўнік друкаваных СМІ, праца ў Інтэрнет-прасторы падаецца настолькі вольнай, што мы часта забываемся на прафесійныя стандарты і этыку.

Пра ідэю рэгулявання Інтэрнет-прасторы, пра неабходнасць прытрымлівацца журналісцкіх стандартаў у пошуках і станнеры знойдзенай інфармацыі, а таксама пра іншыя аспекты працы ў Інтэрнеце прэс-служба БАЖ пагутарыла з медыяэкспертам Паўлюком Быкоўскім.

Паўлюк Быкоўскі (фота Радыё "Свабода")

БАЖ: — Ці мае, на Вашую думку, пад сабою грунт вызначэнне «Інтэрнет — гэта сметніца», агучанае кіраўніком краіны? 

П.Б.: — Інтэрнет нечым падобны да бібліятэкі, дзе могуць суіснаваць побач і добрыя, і кепскія крыніцы інфармацыі. Чалавечая цывілізацыя ўжо збольшага «перахварэла» на спаленне кніг. Хаця яшчэ ёсць рэцыдывы кшталту пераследу за «Сатанінскія вершы» або хваляванняў з нагоды карыкатур на прарока Мухамеда…

БАЖ:— Ці існуе ў беларускім сегменце Інтэрнету праблема «зліваў» і «правакацый»? На Ваш погляд, ці магчыма гэтага пазбегнуць?

П.Б.:— Злівы і правакацыі існуюць і ў офлайн-медыях. У беларускай сітуацыі з прычыны зацятасці традыцыйнай медыяпрасторы і большай вольніцы ў Інтэрнеце яны больш праяўляюцца ў апошнім. Калі ўлады выкарыстоўваюць для інфармацыйнай вайны традыцыйныя СМІ, у тым ліку тэлебачанне і радыё, то іх апанентам застаецца для гэтага толькі інтэрнет-прастора.

Але гэта зусім не тычыцца журналістыкі. Няма «чэсных» або «нячэсных» журналістаў. Ёсць журналісты і прадстаўнікі іншых прафесій — прапагандысты, піяршчыкі. Журналісты правакацыямі не займаюцца, а «зліў» — гэта амаль заўсёды спроба маніпуляцыі журналістам. Прафесійныя журналісты мусяць захоўваць сваю рэпутацыю і самастойнасць.

БАЖ:— Дзяржава не раз агучвала неабходнасць заканадаўчага рэгулявання Інтэрнету. Нядаўна было прапанавана стварыць Асацыяцыю адказных Інтэрнет-выдаўцоў. На вашую думку, ці існуе неабходнасць кантраляваць Інтэрнет — як з боку дзяржавы, так і з боку грамадства?

Паўлюк Быкоўскі (П.Б.): — Я прытрымліваюся думкі, што, калі і мусіць быць рэгуляванне Інтэрнету, то гэта мусіць быць самарэгуляванне — тобок яно павінна ісці ад самой інтэрнет-супольнасці. Згаданая ініцыятыва — гэта ініцыятыва зверху, і яна падмяняе нармальны механізм самарэгулявання. 

БАЖ:— Ідэя выпрацаваць агульную дамову паміж рознымі Інтэрнет-праектамі, сваеасаблівае «джэнтльменскае пагадненне», якое б тычылася прафесійнай этыкі і прафесійнага стаўлення да інтэрнет-журналістыкі, неаднаразова агучвалася і ў самім журналісцкім асяроддзі. Ці лічыце Вы патрэбнымі такія пагадненні — з пункту гледжання як журналіста, так і простага карыстальніка Інтэрнету. 

П.Б.:— Не лічу такі інструмент эфектыўным.

БАЖ:— Але ж часта даводзіцца чуць скаргі адных Інтэрнет-праектаў на дзеянні іншых. Маўляў, бяруць інфармацыю, не робяць ніякіх гіперспасылак, а бывае, што ўвогуле ніякіх спасылак не робяць… 

П.Б.:— Красці інфармацыю гэтак жа кепска, як і рэчы. Даступнасць крыніц інфармацыі ў Інтэрнеце стала на нейкі перыяд падставай для хваробы на плагіят. Цяпер, здаецца, цэхавая супольнасць збольшага «перахварэла» і навучылася не забіраць чужыя тэксты, а цытаваць.

У «гуглеізацыі» журналістыкі (ад Google) ёсць і станоўчыя, і адмоўныя бакі. Перастае лічыцца значнай асоба, на якую мала спасылак у Інтэрнеце. Бо, не выходзячы з кабінету, можна назбіраць шмат інфармацыі для «бэкгарўнда» і нават правесці журналісцкае раследаванне.
Але «кабінетная» журналістыка была і ў офлайне. Ведаю выпадак у Беларусі, калі ў адной газеце змяніўся галоўны рэдактар, які пачаў выганяць журналістаў на прэс-канферэнцыі, а тыя за гады кабінетнага сядзення так і не даведаліся, дзе знаходзіцца Нацыянальны прэс-цэнтр і як туды можна даехаць…

Як я ўжо казаў, Інтэрнет — гэта як бібліятэка, якая можа ўтрымліваць як добрыя, так і кепскія крыніцы інфармацыі. У некаторых бібліятэках існуе забарона на ксеракапіяванне поўнага аб’ёму кнігі. (Дакладна не ведаю, на чым яно грунтуецца). У Інтэрнеце абарона аўтарскіх правоў больш складаная і менш распрацаваная, чым у офлайн-медыях. Google вядзе поўнатэкставы пошук па кнігах (http://books.google.com/), але карыстальнік можа атрымаць для прагляду выключна некалькі старонак.
Гэта адпавядае агульнаму прынцыпу — забіраць чужое нельга, але можна цытаваць.

БАЖ: — Калі ўсё ж «крадзёж» здарыўся, калі інфармацыяй скарысталіся — што, на Ваш погляд, можна зрабіць?

П.Б.:— Звяртацца ў суды. Гэта парушэнне аўтарскага права. І не трэба думаць, што, калі ваш рэсурс не мае статусу медыя, то аўтарскае права на вас не распаўсюджваецца!

Каментары