Вольга ДАШУК. Гісторыя амерыканскіх медый і журналістыкі

Імперыя CNN належыць Тэду Тэрнеру. У 1970 г. Тэрнер рызыкнуў сваім бізнесам рэкламных аб'яў, каб падтрымаць стратную тэлевізійную станцыю TBS. Потым ён рызыкнуў і фінансава падтрымаў дзве бейсбольныя каманды. Пасля ён рызыкнуў цэлай арганізацыяй, якая каштавала 100 млн. долараў, для таго, каб стварыць CNN. Тэрнеру многія прадказвалі паразу. Ён жа лічыў, што “ты павінен скарыстаць шанц і падштурхоўваць сябе, бо не маеш у запасе пяцьдзесят ці сто гадоў, каб стварыць фінансавую базу, такую, як у “Times” ці “CBS”.

У цяжкія дні станаўлення CNN ён прад'явіў ультыматум аператарам кабельнага тэлебачання, якія вагаліся, ці далучацца да яго праекта. Скончылася тым, што Тэрнер стаў працаваць без іх.

Тэд Тэрнер увайшоў у гісторыю як стваральнік першай вяшчальнай станцыі спадарожнікавага тэлебачання і першай сеткі кабельных кругласутачных навін. Іронія лёсу: па словах самога Тэрнера, ён ненавідзіць тэлебачанне. Да таго, як ён запусціў сваю суперстанцыю, ён не правёў і сотні гадзін за тэлевізарам.

Асноўныя тэлевізійныя сеткі ABC, CBS, NBC мелі ў тыя часы гадавы бюджэт ад 100 да 150 млн. долараў. І выпускалі яны трыццаціхвілінныя праграмы навін, якія былі ў эфіры шэсць дзён на тыдзень. Усё багацце Тэрнера складала на той час 100 млн. долараў. У пачатку свайго існавання CNN была ў сто разоў меншай за вядучыя тэлесеткі. Праз 10 год апошнія толькі ўдвая перавышалі памеры яго прадпрыемства.

У 1975 г. быў запушчаны спадарожнік “Сэткам-1”. Гэта вызначыла памкненні Тэрнера на наступныя 15 гадоў. Тэд пабачыў шматлікія магчымасці вяшчання тэлепраграм пры дапамозе гэтага новага сродку перадачы. Іншыя ўладальнікі тэлевізійных сетак не здолелі, аднак, на той час ацаніць новыя магчымасці.

Каб дамінаваць на рэгіянальным тэлебачанні, Тэрнер набыў бейсбольную і баскетбольныя каманды, а пазней — відэатэку фільмаў MJM. Стварэнне суперстанцыі мела на мэце дасягнуць аддаленых рэгіёнаў, якія звычайна ігнаравалі тэлесеткі. Праўда, Галівуд пачаў лічыць Тэрнера новым Робін Гудам, які забірае ў яго патэнцыйных кліентаў. А ўладальнікі бейсбольных і баскетбольных камандаў адчувалі, што ён парушае іх правы на тэлетрансляцыю матчаў сваіх камандаў.

Рызыка, якую выяўляў Тэрнер, не мела межаў. Ён паверыў, напрыклад, у ідэю 24-гадзіннага вяшчання навінавых праграм. У 1978 г. яго супрацоўнікі паклалі яму на стол плакат з наступным тэкстам: “Калі ласка, Тэд! Не рабі гэтага з намі! Калі ты возьмешся за рызыкоўнае прадпрыемства такога маштабу, то ты ўтопіш усю кампанію!”

Гэта былі здаровыя сумненні. Тэрнер не меў неабходнага капіталу. А мяркуемы даход (15-цэнтавы збор з кожнага кліента кабельнага канала) мог пакрыць толькі 60% штомесячных выдаткаў CNN. Больш таго, гэты праект быў разлічаны на тое, каб прыцягнуць увагу 8 млн. абанентаў кабельнага тэлебачання. Суперстанцыя мела на той момант толькі 2 млн. пастаянных абанентаў у 45 штатах. Ідэя суперстанцыі CNN аніяк не выглядала на прыбытковую, яна была стратная.

У весну 1980 г. Тэрнер інвесціраваў у станцыю 15 млн. сваёй асабістай маёмасці і прынёс 7 млн. долараў наяўнымі.

Калі толькі Тэрнер пачынаў ствараць сваю імперыю, адзін з яго асноўных крытыкаў Крыстофер Бернс з “Вашынгтон пост” прарочыў хуткую катастрофу праекту, бо лічыў, што навіны — выключная справа тэлевяшчальных сетак.

У першы год свайго існавання CNN губляла па 2 млн. долараў у месяц. Фінансавы некралог па Тэрнеру пісалі зноў і зноў.

Як толькі CNN замацавалася на тэлевізійным рынку, Тэрнер стаў прадпрымаць чарговыя рызыкоўныя крокі, каб матэрыялы яго праграм сталіся больш канкурэнтаздольнымі. У сакавіку 1986 г. ён за 1,4 млрд. долараў набыў “Эм-Джы-Эм”, каб мець доступ да яе фільматэкі, якая ўключала ў сабе 3.300 класічных фільмаў. Гэта пакупка ледзьве не зрабіла яго банкрутам.

Аднак ужо ў 1989 г. у выданні “Эканаміст” давалася такая ацэнка кар'еры Тэрнера: “Ён так часта выратоўваў прадпрыемствы, якія гінулі, што многія бізнесмены Атланты і зараз упэўненыя, што ён непахісны”.

Яго аперацыя з CNN паказала шлях астатнім, хто таксама захацеў заняцца перадачай навін праз спадарожнік.

У студзені 1992 г. часопіс “Time” назваў Тэда “Чалавекам года” і змясціў яго партрэт на вокладцы.

Па звестках на 1991 г., у CNN было 6 млн. гледачоў. У тым жа годзе CNN стала трансліраваць свае перадачы на 85 краін, акрамя гэтага забяспечвала сваімі праграмамі вялікія заходнія рынкі і краіны трэцяга свету. Піку сваёй папулярнасці CNN дасягнула ў пачатку 1991 г., падчас ваеннай аперацыі пад назвай “Бура ў пустыні”.

2. Аўдыторыі і іх запатрабаванні

Тэлебачанне, газеты і часопісы маюць розны ўплыў на аўдыторыю. Ясна, што тэлевізійным навінам аддаецца перавага перад навінамі, якія перадаюцца іншымі медыя. Навіны, у сваю чаргу, пераважаюць над інтэрв'ю і, тым больш, над аналітычнымі праграмамі.

Аўдыторыя (у мільёнах гледачоў і чытачоў ), лістапад 1990

ТЭЛЕБАЧАННЕ
ABC News	13,7
NBC News	11,8
CBS News	11,5
CNN	7,6
Mac Neil/Lehrer	3,2
ЧАСОПІСЫ НАВІН
Time	4,6
Newsweek	3,3
US News	2,4
ГАЗЕТЫ
Wall Street Jrn.	1,9
USA Today	1,3
LA Times	1,2
NY Times	1,1
Wash. Post	0,8
Chi. Tribune	0,7
АНАЛІТЫЧНЫЯ ЧАСОПІСЫ
Mother Jones	0,2
Harpers	0,2
Nat. Review	0,1
New Republic	0,1

У свеце сучаснага тэлебачання навінавыя праграмы не могуць разглядацца асобна ад забаўляльных перадач. Забаўляльнасць павялічвае аўдыторыю, што, у сваю чаргу, павялічвае кошт рэкламы. (З прыкладна чатырох гадзін у дзень, якія сярэдні амерыканец праводзіць каля тэлевізара, толькі 9 хвілін прысвечаны навінам ці дакументальным фільмам, астатняе — гэта забаўляльныя праграмы, кіно ці спорт.)

Звычайна галоўны крытэрый “прыдатнасці” навіны — яе запатрабаванасць аўдыторыяй, яе сенсацыйнасць (гвалт, канфлікт, катастрофа ці скандал); якасцю “прыдатнасці” валодае таксама і інфармацыя пра вядомых асоб.

Прывяду ўрывак размовы расійскага журналіста Ірыны Пантэлей з “Общей газеты” з Томасам Шмітам, прадзюсерам прыватнага нямецкага тэлеагенцтва, які ўжо некалькі год жыве ў Расіі. Гаворка ідзе пра прынцыпы адбору інфармацыі, яе падачы. Абазначаныя ў інтэрв'ю крытэрыі тыповыя і для амерыканскіх сродкаў камунікацыі.

“Перш за ўсё: хто яны — вашы гледачы?

Звычайныя немцы, якія зусім не ўяўляюць, што Масква — вялікі горад, а Расія — дастаткова развітая тэхналагічная краіна. Іх веды не ідуць далей казак — рускія ім здаюцца персанажамі “Рая” Брэйгеля, яны ляжаць на зямлі і чакаюць, каб нехта наліў ім піва. Наогул, добрыя, але неактыўныя. Ім не хочацца бегаць, працаваць, як гэта робяць людзі ў Заходняй Еўропе.

Ваша агенцтва ўдзельнічае ў тыражаванні падобных міфаў?

Усе заходнія сродкі масавай інфармацыі часткова разбураюць гэты стэрэатып, але, вядома, аб'ектыўнага ўяўлення пра краіну яны не даюць...

Ці існуе для вас крытэрый таленту ў журналістыцы?

Чым вышэй у канала рэйтынг, тым ён больш цікавы для рэкламадаўцаў. Гэта ж бізнес! Ён выцясняе з экранаў нават самых таленавітых журналістаў, калі яны адмаўляюцца ад “смажаных” фактаў. Іх метафарычнасць і няспешнасць гледачу не патрэбны. Відэакліпы і рэклама змянілі свядомасць гледача. Ён здольны засяродзіцца ўсяго на 7—10 секунд, далей увага рассейваецца. А якую аб'ектыўную інфармацыю можна ўціснуць у гэтыя секунды? Каб максімальна выкарыстаць адпушчаны час, з адзнятага матэрыялу мы выхопліваем толькі самае-самае: “Жыць стала немагчыма”, “Кошты павялічыліся ў 4 разы”, “Мая бабуля памірае ад голаду”…

Напрыклад, гаворачы аб крызісе, рэпарцёры для эфекту ўхітраліся паказваць паліцы маскоўскіх крам зусім пустымі. Для гэтага з сапраўды апусцелых паліц прыбіраліся нават тыя тавары, што заставаліся. “Дамовіцца” аб гэтым з прадаўцом і начальствам — справа тэхнікі. Калі трэба, так робяць усе.

І вы таксама?

Я ж сказаў, усе. Вядома, гэта няправільна, але, з другога боку, аркестраваць тое, што адбываецца, бывае карысна. Калі мы згушчаем фарбы, мы даём магчымы прагноз на будучае. Мы пужаем і імкнемся гэтым пераканаць у неабходнасці перамен.

Хто вам прадстаўляе інфармацыю пра тое, што ў нас адбываецца?

Як гэта ні парадаксальна, асноўную інфармацыю мы атрымліваем з Амерыкі...”

“Будзьце да невыноснасці сумнымі”,— патрабаваў ад сваіх журналістаў заснавальнік газеты “Монд” Юбер Беў-Мэры. Іншымі словамі, ён заклікаў надаваць перавагу галоўным тэмам і праблемам, а не прыемным і забаўляльным рэчам. Тое, праўда, было даўно. Сёння журналісты вельмі часта робяць адваротнае.

Дэн Рэзер з CBS называе гэта “галівудызацыяй” навін. “Багаты на думкі аналіз выйшаў з моды,— сказаў ён на сходзе рэдактараў аддзелаў радыё- і тэленавін,— у кадры застаецца жывы эксклюзіў”. Калі вядучы ў студыі закранае нейкую тэму, перадае мікрафон і экран карэспандэнту, які, стоячы недзе пад дажджом, дзеліцца сваімі ўражаннямі, то гэта і ёсць жывы эксклюзіў. “Вы павінны браць на працу прыгожанькіх, а не пісак ,— інструктаваў Дэн Рэзер. — Рабіце інтэрв'ю шчотачкай для пудры, а не хітрымі пытаннямі. І, крый Божа, нікога не злуйце. Make nice, not news!”

Павярхоўны падыход, нежаданне разабрацца ў складаных праблемах — грэх, у якім журналісты адначасова і вінаватыя, і ахвяры. “Вы можаце за адну хвіліну растлумачыць, што адбываецца ва Усходнім Тыморы і ў чым, на ваш погляд, заключаюцца хібы Захаду?”— спытала адна вялікая тэлекампанія амерыканскага вучонага Хоэма Хомскі. “Не, не магу”,— быў яго адказ. Інтэрв'ю скончылася, так і не пачаўшыся.

Перш за ўсё, тэлебачанне і бульварныя газеты недапушчальна спрошчваюць складаныя з'явы, драматызуюць нязначныя падзеі, персаніфікуюць праблемы, могуць раздзьмуць тэму, каб потым зусім нечакана яе кінуць, распаўсюджваюць практычна толькі негатыўныя навіны і ствараюць цалкам песімістычную карціну свету.

Арыентаванне медыя на водгук аўдыторыі прымушае індустрыю навін вельмі ўважліва падлічваць сваіх спажыўцоў. Друкаваныя медыя могуць лёгка вызначыць колькасць сваіх чытачоў праз лічбы прададзеных газет. Электронныя медыя ацэньваюць сваю аўдыторыю праз пэўныя механізмы падліку. Паколькі і друкаваныя, і электронныя сродкі масавай інфармацыі маюць схільнасць да перабольшвання (рэкламадаўцам паведамляюцца значна большыя лічбы, чым на самай справе), існуе асобная індустрыя, якая спецыялізуецца на падліку аўдыторыі. Гэта выліваецца ў “рэйтынгавую гульню”, у якой медыя імкнуцца ўзняць рэйтынг “удасканальваннем” зместу навін.

Некаторыя мясцовыя тэлестанцыі любяць “шчаслівыя размовы” — абмен думкамі паміж дыктарамі, рэпарцёрамі, спартыўнымі каментатарамі, метэаролагамі. Іншыя станцыі выкарыстоўваюць “падыход відавочцы” — паказваюць пераважна фільмы на тэмы, што выклікаюць агульны інтарэс: камедыі ці карціны са сцэнамі гвалту. Многія станцыі спалучаюць усе падыходы, каб задаволіць гледачоў, але не інфармуюць іх належным чынам.

З 1980-х гг. такія буйныя тэлекампаніі, як ABC, NBC і CBS страцілі значную колькасць гледачоў. Разам з тым узрасла аўдыторыя кабельнага тэлебачання; многія людзі сталі аддаваць перавагу відэакасетам. Адпаведна, гэта зменшыла прыбыткі. Каб нейкім чынам вырашыць паўсталую праблему, тэлеканалы сталі выкарыстоўваць новы прынцып “INFOTAINMENT” — сумесь журналістыкі і тэатра.

Звычайна сродкі масавай інфармацыі паведамляюць тыя навіны, якія яны лічаць цікавымі. Выключэнне складае інфармацыя, якая мае статус вайсковай ці дзяржаўнай тайны.

3. Што людзі памятаюць і ведаюць (успрыманне палітычных тэлевізійных навін)

75% амерыканцаў рэгулярна глядзяць навіны па ТБ. Колькі палітычнай інфармацыі яны ўспрымаюць? Розныя даследаванні паказваюць, што нямнога.

У пачатку 1990-х гг., згодна даных двух нацыянальных апытанняў, большасць амерыканцаў як найбольш важную палітычную навіну назвалі змены, што адбываліся ва Усходняй Еўропе. У лютым 1990 г. Вацлаў Гавэл, новы прэзідэнт Чехаславакіі, наведаў ЗША, выступіў са зваротам да амерыканскага Кангрэса. У сакавіку было праведзена апытанне: “Ці ведаеце вы, хто такі Вацлаў Гавэл?”. Ведалі толькі 14%. Другое пытанне было: “Ці ведаеце вы, хто такая Маплз?”. 37% апытаных правільна назвалі яе — апошнюю сяброўку нью-йоркскага мультымільянера Дональда Трампа.

Улічваючы ўдасканаленне тэлевізійнай тэхналогіі і пашырэнне доступу грамадскасці да тэленавін, можна было б чакаць, што людзі ведаюць сёння больш, чым 20 гадоў назад. На жаль, гэта не так. Даследаванні паказалі, што тэлебачанне перашкаджае набыццю палітычных ведаў.

У 1976 г. падчас прэзідэнцкіх выбараў было праведзена апытанне: людзей прасілі растлумачыць розніцу паміж праграмамі двух кандыдатаў — Джэральда Форда і Джымі Картэра. Тыя, хто рэгулярна глядзеў тэлевізар, не змаглі назваць больш адрозненняў, чым тыя, хто не глядзеў наогул і не чытаў газет рэгулярна. Даследаванне 1984 г. мела той самы эфект.

Чаму так атрымліваецца? ТБ зводзіць паведамленні пра грамадскія падзеі да 1—2-хвілінных сюжэтаў, што робіць цяжкім разуменне асаблівасцей кожнай пазіцыі. Для ТБ найперш важны візуальны вобраз, ці карцінка.

ПРЫКЛАД. Тэлевізійны рэпарцёр Лэслі Cтэл баялася, што зайшла занадта далёка і страціць працу. Для “CBS Evening News” яна падрыхтавала рэзкі тэлесюжэт пра Рональда Рэйгана. Лэслі была перакананая, што Рэйган і яго каманда выкарыстоўваюць ТБ, каб стварыць ідэальны вобраз свайго прэзідэнцтва,— вобраз, што зусім не супадаў з рэальным палітычным курсам прэзідэнта. Cюжэт доўжыўся шэсць хвілін — задоўга для ТБ. Лэслі паведамляла прыкладна наступнае: “Белы дом заангажавана рэпрэзентуе прэзідэнта. Мэта? Падкрэсліць яго лідэрскія якасці, падаць яго як добрага сем'яніна, добрага і клапатлівага чалавека. Паглядзіце на цырымонію адкрыцця дома для састарэлых. Падчас рэпартажу ніяк не ўзгадвалася, што ў свой час Рэйган спрабаваў скасаваць бюджэт на пабудову гэтага дома для інвалідаў і састарэлых".

Гучаў гнеўны дыктарскі тэкст, а на экране ўзнікалі карцінкі: Рэйган размаўляе з фермерамі. Рэйган на пікніку са звычайнымі амерыканцамі. Рэйган на палітычным Алімпе, на сходзе ветэранаў. Сцягі. Шарыкі. Рэйган усміхаецца дзецям...

Хутка пасля паказу сюжэта ў кабінеце Лэслі зазваніў тэлефон. Як яна і чакала, званок быў ад аднаго з памочнікаў прэзідэнта, які сказаў: “Цудоўна! Нам так спадабалася!”

Рэпарцёр не паверыла сваім вушам. Памочнік Рэйгана растлумачыў: “Мы знаходзімся ў сярэдзіне прэзідэнцкай кампаніі, вы забяспечылі нам на працягу чатырох з паловай хвілін прысутнасць Рональда Рэйгана на тэлеэкранах. Яго ўбачылі ўсе амерыканцы. Яны не слухаюць вас, калі вы пярэчыце. Яны не чуюць, што вы кажаце, яны глядзяць на экран”.

Лэслі спадзявалася, што гледачы будуць слухаць яе каментарый, замест таго, каб любавацца прэзідэнтам. Пазітыўнае ўспрыманне адбывалася насуперак тэксту.

4. Падача навін

Навіны — тое, што здарылася за апошнія 24 гадзіны. Прэс-канферэнцыя прэзідэнта ці выбух у цэнтры горада кваліфікуецца як навіна.

Разгледзім, як медыя асвятляюць палітычныя падзеі, што яны выбіраюць для рэпартажу (тое, што пасля робіцца “навіной”). Усе галоўныя медыя імкнуцца атрымліваць навіны “з першых рук”. Вашынгтон — горад, у якім карэспандэнтаў больш, чым дзе ў свеце, — 6.000 чалавек: з іх 2.500 — ад газет, 1.025 — ад часопісаў, 2.400 — ад радыё і тэлебачання.

Частка гэтых рэпарцёраў інфармуе толькі пра прэзідэнта, Белы дом мае 75 “штатных” журналістаў. З 1902 г., калі прэзідэнт Тэадор Рузвельт выдзеліў у Белым доме спецыяльны пакой для рэпарцёраў, прэса атрымала доступ да прэзідэнта. З часоў Гары Трумэна журналістам прыйшоўся даспадобы нефармальны кантакт з прэзідэнтам. Зараз зносіны з медыя ажыццяўляюцца галоўным чынам праз прэс-сакратара. Звычайна інфармацыя пра Белы дом паступае трыма пакетамі:

1. Найбольш часта — гэта news release. Гэта падрыхтаваны тэкст, які распаўсюджваецца сярод рэпарцёраў у надзеі, што ён будзе выкарыстаны даслоўна.

2. News briefing. Звычайна праводзіцца ў 11.30. Рэпарцёрам даецца магчымасць удакладніць у прэс-сакратара зводку навін. Тэлевізійныя карэспандэнты могуць падрыхтаваць сюжэты для вячэрняга выпуску навін.

3. News conference прадугледжвае інтэрв'ю з высокімі афіцыйнымі асобамі. Гэта можа быць і прэзідэнт. Звычайна прэс-канферэнцыі падаюцца як “фон”. Частая фармулёўка ў такіх выпадках: “па інфармацыі афіцыйных асоб”. Інфармацыя, якая пазначаецца “не для запісу”, не можа быць нават надрукавана. Журналіст, які парушае гэта добра вядомае правіла, рызыкуе страціць доступ у Белы дом.

Рэдактары навін і некаторыя рэпарцёры выступаюць як “брамнікі” (“gatekeepers”). На Беларусі пра гэтую з'яву піша А.І.Салаўёў (Веснік БДУ. Серыя 4. 1999. № 1). Яго артыкул “Кібернетычны падыход у даследаванні гейткіперства” мы зараз працытуем.

У традыцыйным разуменні брамнік адчыняе і зачыняе вароты. Гейткіпер таксама валодае своеасаблівымі “варотамі”, якія ён то адчыняе, калі “прапускае” нейкую інфармацыю для публікацыі, для перадачы ў радыё- ці тэлеэфір, то зачыняе, калі інфармацыйныя паведамленні не прызначаны для масавага чытача, слухача ці гледача і трапляюць у нейкі сімвалічны кошык для смецця.

Хто такі гейткіпер? Гэта не цэнзар, таму што інстытут гейткіперства існуе і ў дэмакратычнай Амерыцы.

Адна з канцэпцый даследавання гэтай з'явы разглядае інфармацыйны адбор як нейкую стабілізуючую схему дзеянняў, з дапамогай якой група журналістаў праз адпаведныя акцыі апрацоўкі рэагуе на “сыры” інфармацыйны матэрыял.

На першым этапе інфармацыйнага адбору зацвярджаюцца фармальныя рамкі: штодзённа патрабуецца дастаткова абмежаваная, вызначаная колькасць слоў ці, хутчэй, паведамленняў, аб'ём якіх не залежыць ад агульнай колькасці адзінак інфармацыі. У гэтым выпадку можна гаварыць аб своеасаблівым інфармацыйным ліміце, “рэгламентаваным” абмежаванні выкарыстання інфармацыі да ўзроўню, які можа быць не ніжэй, але і не вышэй устаноўленай планкі.

Гейткіпер ні пры якім жаданні не мае права выйсці з “пракрустава ложа”, пад якое ён, штодзённа знемагаючы ад усялякіх скарачэнняў, павінен падвесці і прыстасаваць строга патрэбную колькасць газетных радкоў, мінут інфармавання ў радыёэфіры ці на тэлеэкране.

На другім этапе звяртаецца ўвага на праходжанне матэрыялу, у выніку чаго матэрыял карэкціруецца і шмат разоў скарачаецца. На гэтай стадыі апрацоўкі інфармацыя праходзіць праз рукі некалькіх службовых асоб камунікацыйнай “бюракратыі”. Праўда, не кожны з іх надзелены функцыямі гейткіпера і можа “выносіць канчатковы вердыкт”.

На трэцім этапе ў дзеянне ўступаюць “унутрыцэхавыя” камітэты і аддзелы, якія выконваюць ролю своеасаблівых сэнсараў. Яны прымаюць паведамленні, вылучаюць іх з шэрага іншых.

Самыя простыя падлікі паказваюць, што кожная газета штодня выдае строгую колькасць публікацый, якой практычна заўсёды прытрымліваецца. Толькі ў некаторых выпадках дапускаюцца адхіленні ад нормы, якія могуць тлумачыцца чыста “вытворчымі” інтарэсамі.

Звычайна штодзённы аб'ём інфармацыйнай часткі вар'іруецца ў залежнасці ад дзвюх асноўных прычын: па-першае, наяўнасць інфармацыі лакальнага характару і, па-другое, устаноўленыя прапорцыі паміж артыкуламі розных аддзелаў, што фактычна вызначаецца ў выглядзе працэнтнай долі, якую кожная газета адводзіць міжнародным, нацыянальным і лакальным паведамленням.

Прыкладна 25 чалавек у буйной газеце ці часопісе і каля 50 чалавек у тэлекампаніі могуць быць гейткіперамі. Звычайна гэтыя людзі вельмі прыдзірліва ставяцца да адбору матэрыялаў.

Даследаванні паказалі, што звычайная тэлепраграма навін прысвячае 7,5 хвілін прэзідэнту, 1 хвіліну — Кангрэсу, 0,5 хвіліны — Вярхоўнаму Суду. Калі ТБ дае агляд дзеянняў Кангрэса, яно імкнецца персаніфікаваць гэты інстытут. Увага засяроджваецца на пэўных лідэрах. Такая персаніфікацыя ставіць на мэце прыцягненне ўвагі аўдыторыі.

Эпізоды выбарчай кампаніі — заўсёды палітычныя навіны, асабліва калі кандыдат стварае “медыя-падзею” — сітуацыю, якая прыдатная для тэлевізійнай дэманстрацыі. Напрыклад, фантаны з мінеральнай вады Уладзіміра Вольфавіча Жырыноўскага.

Тэлебачанне асабліва схільнае да паказу тых падзей, якія маюць “кінематаграфічную каштоўнасць”. Арганізаваныя пратэсты, пажары “добра глядзяцца”, таму ТБ імкнецца іх паказваць. Сцэны гвалту, асабліва з ужываннем зброі, высока ацэньваюцца з пункту гледжання візуальнага ўздзеяння.

Якая ж роля візуальнага вобраза? Пра гэта мы ўжо крыху казалі. Але сітуацыя перавагі візуальнага вобраза над гукавым шэрагам не заўсёды такая ўжо і адназначная.

Існуе хрэстаматыйная гісторыя на гэты конт, расказаная медыя-крытыкам Майклам Арленам пра паказаны на тэлебачанні рэкламны ролік “Пацягніся і дакраніся”. У адной з версій група мужчын едзе на ўік-энд за горад — лавіць рыбу. Надвор'е жахлівае: страшэнны дождж. Мужчыны забіваюцца ў шалаш і ў паўзах, калі дождж суцішваецца, гатуюць гамбургеры. Адзін з мужчын па тэлефоне размаўляе з тым, хто вырашыў вярнуцца дадому. Той, хто размаўляе, пазірае ў патэльню з гамбургерамі і кажа ў трубку: “Паглядзеў бы ты, якую стронгу мы тут смажым!”

Пасля паказу роліка аўдыторыю апыталі: “Што людзі гатавалі сабе на абед?” Большасць гледачоў адказалі: “Стронгу”.

Перамога вербальнага над візуальным.

Каманда вытворцаў была вельмі непрыемна ўражана. Зрабілі новы варыянт: камера “наязджала” на патэльню і паказвала гарачае мяса вельмі буйным планам. Пасля паказу большасць гледачоў (але не ўсе) адказалі, што героі елі гамбургеры.

Прыклад адваротнага ўплыву — трыумфу вобраза, улады эмоцыі над рацыянальным — мы бачылі ў гісторыі з Лэслі Стэл.

Пачатак 1980-х гг. быў для Амерыкі перыядам спаду, адміністрацыя Рэйгана адчувала сябе не зусім упэўнена. Тэлевізійныя сеткі драматызавалі сітуацыю. Казалі не толькі пра лічбы беспрацоўных, але рабілі акцэнт на канкрэтных гаротных лёсах. Белы дом быў абураны і крытыкаваў тэлебачанне за асобныя сумныя гісторыі і ігнараванне, як лічыла адміністрацыя, пазітыўных эканамічных тэндэнцый.

Белы дом меркаваў, што візуальны рад акажа большы ўплыў на гледача, чым сухая статыстыка. Але была праведзена серыя эксперыментаў па тэлеўспрыманню, якія прывялі даследчыкаў да высновы, што публіку ў той сітуацыі больш уражвалі сухія лічбы, чым сентыментальныя гісторыі пра ахвяр крызісу.

Дык ці праўда тады, што карцінка ўплывае мацней, чым словы? Праўда, але часам сітуацыі бываюць не зусім адназначныя. Трэба ўлічваць, што людзі не пераносяць свой асабісты вопыт на агульную сітуацыю. Калі выбаршчыкі ідуць галасаваць, яны звычайна размяжоўваць сваю ўласную эканамічную сітуацыю і сітуацыю ў краіне. Калі людзі бачаць на тэлеэкране чыйсьці асобны лёс, яны не атаясамліваюць гэты лёс са сваім уласным. Асабліва, калі, скажам, гаворка ідзе пра няшчасную негрыцянскую сям'ю. Глядач не асацыіруе сябе з неграм, а лічыць убачанае прыватным, выключным выпадкам. Калі навіны прадстаўляюць фермера, гараджанін не пераносіць сітуацыю фермера на сваё жыццё.

Моц, з якой карцінка ўплывае на гледача, вельмі часта залежыць ад сацыяльнага, палітычнага ці культурніцкага кантэксту, важнасці тэмы ці праблемы, а таксама ад майстэрства таго, хто гэту карцінку робіць.

Лекцыя 6

Гісторыя амерыканскіх медый і журналістыкі