Віктар ЖЫБУЛЬ. Тыпалягічныя асаблівасьці беларускага акравершу

Акраверш — паэтычны твор, разьлічаны на зрокавае ўспрыманьне. Пачатковыя літары радкоў такога твору, прачытаныя зьверху ўніз, утвараюць якое-небудзь слова ці словазлучэньне. Сам тэрмін паходзіць ад грэцкага слова akros — ‘крайні’ і лацінскага versus — ‘верш’. Пісьменьнік і навуковец Вацлаў Ластоўскі прапанаваў яму адпаведнік са славянскімі каранямі — скрытаслоў, але як тэрмін ён не прыжыўся. А вось “чыста грэцкі” сынонім — акрастых (параўн. з рус. акростих) — ужываўся беларускімі паэтамі і літаратуразнаўцамі ў 1920—1940-я гг.

І гэта не выпадкова, бо радзіма акравершаў — Старажытная Грэцыя, а іх вынаходніцтва прыпісваецца філёзафу-пітагарэйцу Эпіхарму (жыў каля 540—450 гг. да н. э.). “Гэтая разнавіднасьць вершу разьвілася з магічных тэкстаў і была папулярная ў эпохі Антычнасьці, Сярэднявечча і Адраджэньня” [1, 17], — адзначае дасьледчыца літаратуры Тацяна Баркоўская.

У сярэднявечнай літаратуры акраверш лічыўся вытанчанай формай паэзіі. Менавіта тады зьявіліся першыя акравершы на славянскіх мовах — спачатку ў творцаў баўгарскага паходжаньня Рыгора Цамблака і Пахомія Лагафета, а пазьней — у вядомага асьветніка і першадрукара Францішка Скарыны. Два тэксты ў “Малой падарожнай кніжыцы” (выдадзенай у Вільні ў 1522 г.) хаваюць у сабе зашыфраванае імя аўтара (“Делал доктор Скоринич Францискус”).

У эпоху барока акравершы стваралі і іншыя беларускія пісьменьнікі. Станіслаў Лаўрэнцый у “Прадмове да Ляманту няшчаснага Рыгора Осціка” (1580) таксама зашыфраваў сваё імя, а Сімяон Полацкі, жывучы ў Маскве, напісаў акраверш з пажаданьнем цару Аляксею Міхайлавічу. “Царю Але?ию Михаиловичу подай Господи много Лъта” — чытаецца па першых літарах радкоў.

На пачатку ХХ ст. адзінкавыя прыклады акравершу сустракаюцца ў паэтаў нашаніўскай (Максім Багдановіч, Стары Ўлас) і маладнякоўскай (Уладзімер Дубоўка) генэрацыяў, у 1940-я гг. гэтая форма знаходзіць увасабленьне пераважна ў творчасьці паэтаў, якія апынуліся за межамі радзімы: Уладзімера Клішэвіча, Тодара Лебяды, Алеся Салаўя, Янкі Золака. Найбольшага развіцьця беларускі акраверш дасягнуў ужо ў сучаснай паэзіі, у другой палове ХХ ст. Сёньня ён даволі пашыраны. Некаторыя аўтары (Васіль Жуковіч, Фелікс Шкірманкоў, Ала Шыбко) публікуюць акравершы цэлымі цыклямі, а Ўладзімера Мацьвеенку і Янку Золака можна назваць тут сапраўднымі рэкардсмэнамі: у іх налічваецца па некалькі дзесяткаў акравершаў. Такім чынам, гэтая паэтычная форма патрабуе належнага літаратуразнаўчага дасьледаваньня, хоць некаторыя спробы гэтага ўжо рабіліся [1; 3].

Паводле сваёй тэматычнай скіраванасьці акравершы можна падзяліць на некалькі асноўных групаў.

Першая і найбуйнейшая група — вершы-прысьвячэньні, адрасаваныя пэўнай асобе, якія “адносяцца да альбомнай лірыкі, да паэзіі з нагоды пэўнай падзеі і пераклікаюцца з жанрам пасланьня” [1, 17]. Зьмест кожнага з такіх твораў найчасьцей уяўляе зь сябе нейкае прызнаньне ці пажаданьне таму, каму верш адрасуецца, а пачатковыя літары радкоў звычайна складаюць імя ці (і) прозвішча адрасата ў назоўным ці давальным склоне: “Наташа” (Э.Акулін, В.Рагаўцоў), “Святлана” (В.Вашэка, Л.Трубач), “Лідуся”, “Валя”, “Таня” і “Тэрэза” (Я.Золак), “Іра Копач” і “Лазука Галіна” (А.Брусэвіч), “Люся Важнік” (М.Лагодзіч), “Аркадзю Куляшову” і “Васілю Сёмуху” (Р.Барадулін), “Баркоўскаму верш” (Т.Барысюк), “Алегу Трусаву” (Л.Мялешка). Такія вершы могуць быць адрасаваныя ня толькі сучасьнікам (у тым ліку сябрам, блізкім аўтара), але і вядомым гістарычным асобам: “Слуцкім паўстанцам” (Я.Золак), “Каганцу” (А.Пашкевіч), “Каліноўскі” і “Багдановіч” (В.Жуковіч).

Альбомная акралірыка мае жанрава-стылёвыя разнавіднасьці, якія часам пазначаюцца аўтарамі ў назвах твораў. Напрыклад, у Рыгора Барадуліна ёсьць “Акрасанэт”, “Акрамадрыгал”, “Акрааўтограф” і “Акрамроя”, а ў Тацяны Барысюк — “Акраэлегія” і “Акраліст”. Некаторыя акравершы маюць рысы эпіграмы і эпітафіі. Усё гэта сьведчыць пра тое, што акраверш можа арганічна спалучацца з такімі паэтычнымі формамі, як санэт [Першы ў беларускай літаратуры санэт-акраверш напісаў у 1943 г. Якуб Колас. Твор мае назву “Зорка” і прысьвечаны рускай паэтцы й перакладчыцы Сьвятлане Сомавай], мадрыгал, элегія, вершаваны ліст і г.д.

У гісторыі літаратуры вядомыя і выпадкі, калі ў акравершах, насуперак узьнёсла-лірычнаму зьместу, па першых літарах радкоў чыталася прозьвішча якога-небудзь вядомага палітычнага дзеяча [Бывала і наадварот: твор мог распавядаць пра сацыялістычнае будаўніцтва, перамогу Кастрычніцкай рэвалюцыі, а ў вэртыкальным радку зьмяшчаць што-небудзь лаянкавае. Так, напрыклад, паэт Андрэй Александровіч у 1930-я гг. пацярпеў за тое, што ў вершы “Векапомныя паходы” наўмысна ці незнарок зашыфраваў словаспалучэньне “Худая вша”.] (прыклад — верш з шыфрам “Дорогому Леониду Ильичу” рускага паэта Мікалая Глазкова). Аўтары такім чынам скарыстоўвалі акраверш як сродак барацьбы супраць улады, разьлічваючы на тое, што цэнзура не заўважыць зашыфроўкі і прапусьціць верш у друк. Калі ж такое здаралася, рэдактара маглі чакаць вялікія непрыемнасьці кшталту вымовы ці нават звальненьня з працы.

Прысьвячэньне ў акравешы можа адрасавацца ня толькі асобе ці групе асобаў, але, напрыклад, пэрыядычнаму выданьню, як у акравершах з шыфрамі “Роднае слова” Алы Шыбко і “Народная воля” Лявона Камінскага. Апошні з названых прыкладаў акравершу быў зьмешчаны ў газэце напярэдадні падпісной кампаніі і, такім чынам, выконваў таксама і рэклямную функцыю (верш заканчваецца заклікам: “Любіце “Народную волю” штодзень, / Як гэта раблю я заўсёды!”). Дарэчы, першыя літары гэтага вершу надрукаваныя чырвонаю фарбаю.

Другая пашыраная група акравершаў — паэтычныя загадкі, дзе “апісаньне адгадкі хаваецца ў зьмесьце вершу, шыфр — у форме (першых літарах радкоў)” [1, 17]. Зрэшты, творы гэтай групы неабавязкова пабудаваныя ў выглядзе загадак: вэртыкальны радок можа проста задаваць тэму вершу, а гарызантальныя, адпаведна, — разьвіваць яе. Тэматычны дыяпазон такіх твораў надзвычай шырокі. Адгадкай ці асноўным словам тут можа быць філязофскі панятак (“Ісціна” ў І.Хадарэнкі; “Свабода” ў А.Брусэвіча і Н.Фёдаравай), пачуцьцё (“Кахаю” ў Л.Даніловіч; “Адзінота” ў Л.Адзіноты; “Здрада” ў А.Яско), геаграфічная назва (“Аркадзія” ў А.Нафрановіча; “Полацк” у Л.Сом), прыродная зьява (“Завіруха”, “Вада” ў Г.Федарцовай; “Лістапад”, “Снегапад”, “Зіма-зіма”, “Мяцеліца” ў А.Шыбко), прадмет ці праява з галіны культуры і мастацтва (“Вянок”, “Наша мова” ў Я.Золака; “Паэзія”, “Кніга” ў В.Жуковіча; “Рок-н-рол” у Г.Заяц). Акрамя гэтага, у вэртыкальным радку можа быць зашыфраваны літаратурны тэрмін — форма, у якой напісаны верш (“Канцона” ва У.Клішэвіча, “Акраверш” у Т.Барысюк, “Актава і я” ў Г.Аўласенкі).

Шмат займальных і пазнавальных акравершаў і акразагадак для дзяцей напісаў паэт Уладзімер Мацьвеенка. Пра тэматычную разнастайнасьць гэтых твораў сьведчаць іх разгадкі й расшыфроўкі: “Мурашнік”, “Каляндар”, “Снегавік”, “Зебра”, “Гусак”, “Компас”, “Святлафор”, “Баравік”, “Веласіпед”, “Глобус”, “Карнавал”, “Атамаход” і інш. У.Мацьвеенка ўмее зацікавіць юных чытачоў незвычайнымі паэтычнымі формамі, распавесьці пра незнаёмае праз знаёмае:

“Напрыклад, усім вядомы вершык.

Наша Таня горка плача —

Закаціўся ў рэчку мячык.

— Ціха, Танечка, ня плач,

Не затоне ў рэчцы мяч.

А калі трошкі зьмяніць, пераставіць словы, то атрымаецца:

Таня наша горка плача —

Апынуўся ў рэчцы мячык.

— Не ўзьнімай, Танюша, плач,

Я дастану з рэчкі мяч.

Гэта ўжо будзе акраверш, бо калі прачытаць пачатковыя літары зьверху ўніз, атрымаецца імя дзяўчынкі — ТАНЯ” [4, 67].

Значна радзей сустракаюцца акравершы, дзе вэртыкальны радок уяўляе зь сябе не асобнае слова, а закончаную фразу, напоўненую філязофскім, лірычным, патрыятычным ці іранічным зьместам: “Марна праходзе мой час” (Я.Золак, “Мой час”), “Таму што я люблю цябе” (Т.Лебяда), “Беларус, прачніся!” (Н.Місюк), “Беларус — гэта я” (Д.Мяфёд), “Гляджу наперад, а хачу у неба я” (А.Рагель), “Я сам сабе помнік” (Ю.Свірка), “Я ніхто і я не для вас”, “Наташа, я цябе кахаю” (А.Трафімчык), “Сам ты казёл” (ананімны “Акраверш-водпаведзь”). Ёсьць выпадкі і выкарыстаньня ў акравершы антыўрадавых лёзунгаў; найбольш вядомы прыклад — акраверш Андрэя Пяткевіча з шыфрам “КПСС — наш вораг”, напісаны ў 1989 г.

Пачатковыя літары радкоў акравершу не заўсёды ўтвараюць слова ці фразу. Яны могуць проста ўтвараць адпаведны парадак, напрыклад, альфабэтны, як у вершы “Абяцадла” паэта-нашаніўца Старога Ўласа (Уладзіслава Сівога-Сівіцкага):

Абяцадла — рэч не цяжка:

Бусел — гэта будзе пташка,

Цар — ў пачоце быў калісьці,

Дуб — зімою ёсьць бязь лісьця...

Гэтая разнавіднасьць акравершу называецца азбукоўнікам [5, 405], абэцэдарыем ці альфабэтным вершам, з сучасных паэтаў да яе зьвярнуліся Максім Танк (“Лемантар”) і Андрэй Аляксандраў (“Аблокі абыякава абмінаюць...”). І хоць у славянскай літаратуры такія творы сустракаюцца яшчэ з канца ІХ — пачатку Х стст. (“Азбучная малітва” прэсьвітэра Канстанціна Праслаўскага), яны па-ранейшаму застаюцца рэдкім відам паэзіі.

Некаторыя аўтары выкарыстоўваюць прынцып акравершу ў кампазыцыі паэтычных цыкляў. Напрыклад, цэнтральны верш у нізцы Анатоля Брусэвіча “Ілюзія веры” зьяўляецца, так бы мовіць, “двойчы акравершам”: першыя літары яго радкоў утвараюць своеасаблівы аўтограф аўтара (“Дэкадэнт Брусэвіч”) і, акрамя гэтага, твор складзены зь першых радкоў усіх астатніх вершаў нізкі. У некаторых зь іх таксама заўважаецца імкненьне да незвычайнай формы (так, напрыклад, верш “Размытая поўнач” — фігурны, надрукаваны ў выглядзе трыкутніка). Цыкль з чатырох вершаў Рыгора Барадуліна мае назву “Чатыры літары”. Першыя літары кожнага складаюць разам імя “Валя”. Назва зборніка Р.Барадуліна “Неруш” утворана зь першых літараў назваў яе разьдзелаў. Эдуард Акулін жанр свайго твору “Шлях да Радзімы” вызначыў як “акрапаэма”. Хоць, па сутнасьці, гэта вянок санэтаў, дзе магістралам павінен атрымацца санэт Максіма Багдановіча “Паміж пяскоў Эгіпецкай зямлі...”.

Трэба сказаць некалькі словаў і пра фармальныя мадыфікацыі (разнавіднасьці) акравершаў. Да такіх можна аднесьці складакраверш Янкі Золака “Мой час”, дзе вэртыкальную фразу ўтвараюць першыя склады (а ня літары) радкоў.

Сустракаецца спалучэньне акравершу са звычайным вершам. Прыклад — твор Уладзімера Дубоўкі “Памяці Паўлы Жука” (1924), напісаны ў той час, калі ў беларускай паэзіі адбываліся актыўныя пошукі ў галіне формы. Вэртыкальны шыфр “Паўлюк Жук” у ім мае толькі сярэдзіна паэтычнага тэксту.

Адваротны выпадак — большая фармальная ўскладненасьць, калі паэтычны тэкст спалучае рысы акравершу, мэзавершу і тэлевершу — твораў, дзе пэўнае слова ці выраз утвараюцца адпаведна сярэднімі і апошнімі літарамі вершаваных радкоў. Яшчэ ў пачатку мінулага стагодзьдзя Максім Багдановіч напісаў першы акратэлеверш ва ўсходнеславянскай паэзіі:

Ах, как умеете Вы, Анна,

Не замечать, что я влюблён,

Но всё же шлю я Вам не стон,

А возглас радостный: осанна!

Ён назваў гэты твор “Четверной акростих”, бо імя Анна чытаецца ў ім чатыры разы: у першым вершаваным радку, па першых і апошніх літарах усіх чатырох радкоў, а таксама ў апошнім радку — як частка слова осанна.

Выкарыстоўваюць падобную форму і сучасныя беларускія паэты. Калі барадулінская “Спроба акравершу” з рысамі акра- і мэзавершу яшчэ блізкая да багдановічаўскай “Анны”, то верш Анатоля Кудласевіча “Паводле прароцтва” больш аб’ёмны і, акрамя таго, ускладнены гетэраграмай: “Свят Логас, не? Святло гасне!”

Вяршыня падобнага фармальнага экспэрымэнтатарства — творы, у якіх на прачытаньне разьлічаныя ня толькі першы й апошні, а ўвогуле ўсе вэртыкальныя радкі. Напрыклад, некаторыя творы Сержа Мінскевіча чытаюцца аднолькава з усіх бакоў (верш “Проста біёніка”, у суаўтарстве з Алесем Туровічам), альбо аднолькава па гарызанталі зьлева направа і па вэртыкалі зьверху ўніз (“Адзін вясковы дзень — год беражэ”), альбо таксама па гарызанталі і па вэртыкалі, утвараючы пры гэтым дзьве розныя “страфы” (“Мост праз раку Рухоп”). Але такія тэксты фармальна выходзяць за рамкі акравершу і больш набліжаныя да старажытных магічных квадратаў, дзе ў шыфроўцы / дэшыфроўцы тэксту ўдзельнічае кожная без выключэньня літара.

Увогуле, у сучаснай авангарднай паэзіі адбываецца пераасэнсаваньне формы акравершу: вэртыкальны радок можа быць адзіным разумным радком у “завумным”, пазбаўленым усялякага сэнсу тэксьце. Некалькі такіх твораў Зьміцер Вішнёў зьмясціў у 1994 г. у падрыхтаваным да друку, але ня выдадзеным калектыўным зборніку “Нэа-літ”.

Аналізуючы сучасны беларускі акраверш, Тацяна Баркоўская адзначае “зьдзяйсьненьне прынцыпу жанрава-стылявой свабоды” і “імкненьне сынтэзаваць разнастайныя паэтычныя жанры ў адным вершы”. Дасьледчыца зазначае, што сынтэз розных паэтычных жанраў характэрны як для беларускай паэзіі канца ХХ ст., так і ўвогуле “для нашага часу і ўзыходзіць да сынкрэтызму старажытнага мастацтва” [1, 18].

Дасьледчык рускай літаратуры Сяргей Бірукоў зьяўленьне сынтэзаваных формаў тлумачыць тым, што “акраверш у тым выглядзе, у якім ён дасюль існаваў, сябе вычарпаў”; “проста памнажаць колькасьць вэртыкальных пісаньняў ня мае сэнсу” [2, 33]. Тым ня менш, у беларускай паэзіі традыцыйны (не абцяжараны сынтэзам зь іншымі жанрамі й формамі) акраверш па-ранейшаму карыстаецца папулярнасьцю як у вядомых, так і ў зусім маладых паэтаў. Сьведчаньне гэтаму — разьдзел “Акравершы” ў альманаху “Nota bene” (2004), які склалі творы навучэнцаў і выпускнікоў ліцэю пры БДУ (гл. “Дадатак”).

Літаратура:

1. Баркоўская Т. Сучасны беларускі акраверш // Славянскія літаратуры ў кантэксце сусветнай: Матэрыялы IV Міжнар. навук. канф. (Мінск, 12—14 кастрычніка 1999 г.). У 2 ч. Ч. 1. — Мінск: БДУ, 2000.

2. Бирюков С. Аве распетое А (об акростихе, месостихе, лабиринте) // Року укор: Поэтические начала. — Москва: Росийск. гос. гуманит. ун-т, 2003.

3. Жыбуль В. Паэзія + тайнапіс // Першацвет. 2002. №1.

4. Мацвеенка У. Што такое акравершы і акразагадкі? // Мацвеенка У. Сябрынка. Мінск: Маст. літ., 1995.

5. Рагойша В. Акраверш // Рагойша В. Паэтычны слоўнік. Мінск: Бел. навука, 2004.

ДАДАТАК

З АНТАЛЁГІІ БЕЛАРУСКАГА АКРАВЕРШУ (Творы друкуюцца правапісам аўтараў)

АНАНІМНАЕ

АКРАВЕРШ-ВОДПАВЕДЗЬ

Складаць паклёпы — справа для бязгрэшных.

А ці ня варта моўчкі Вам прызнаць:

Мянціць лухту ўсё ж лепей зь Белай вежы,

Там, дзе ніхто ня зможа Вас дастаць.

Ык... во халера! Я пра што, дарэчы?

Кажу адразу — лепей не брашы.

Адказ мой не спазьніцца, чалавеча —

Замест мяне прамовяць "калашы".

Ё ў кожнага яны — зірні ў прыпечак,

Ля засланкі народнае душы.

Любоў АДЗІНОТА

СПРОБА АКРАВЕРШУ

А нелюбімай цяжка жыць.

Дзе той, каго кліча сэрца?

З кім хацела б разам быць

І нават разам дачакаці сьмерці.

Ну як яго прычараваць?

О, падкажы, магутны Божа!

Тваю магутнасьць мне прызнаць

Адзіны сродак дапаможа.

Эдуард АКУЛІН

АКРАВЕРШ

Ніколі восень не шкадуе

Асін задзірыстых прычоскі,

Таму што лета адгалоскі

Асіны ў шатах захавалі...

Шумяць апалых лісцяў хвалі,

Асуджана па іх іду я.

Андрэй АЛЯКСАНДРАЎ

* * *

Аблокі абыякава абмінаюць

Бацькаўшчыну.

Ведаюць —

Гэта грэх.

Ды дзе

Ёсьць

Жыцьцё?

Забытая зямля

Імчыць

Куды?

Любоў

Мадэлюе

Нянавісьць...

О,

Прабач,

Радзіма,

Сыноў

Тваіх!..

Урбаністычны

Фантом

Хаосу

Цяпер

Частка

Шляху

Эпохі

Юдаў.

Я...

Рыгор БАРАДУЛІН

СПРОБА АКРАВЕРША

Аленю здзіўлення аб скалы адчаю разбіцца ў запале.

Ледзь Вашая ўсмешка ўзыдзе — ўхвал загрыміць абвал.

Але, асмялеўшы ад страху, выводжу світальнае

Але.

АКРАВЕРШ З НАГОДЫ

Акраверш з нагоды юбілею.

Рыфма цягне пад ялей балею.

Калядуюць вобразы. Аднак

Аглядае ўзрыхленыя ляды

Дбалы сейбіт, шчодры на прыгады,

Заручоны з радасцю юнак.

Юбіляр трымае Сцяг брыгады.

Коціць хвалі акіян на звады,

Уладарыць акіян-бурлак.

Лепш, радок, не ткніся выпадкова!

Ямб слухмяна гнецца, як падкова.

Шэпча нешта Бесядзі дуброва.

Одум — не ачахлы крыгаход.

Восень, пакладзі зеленаброва

Умалот на шалі строгіх год!

АКРАМАДРЫГАЛ

Вяльможны беларускі

розум цямкі,

Абы-чаго не ходзіць нацямкі.

Сядзібу духу ад кута да клямкі

Інакшыя прасвецяць скразнякі.

Лагоды й азарэння бліскавіца

Юнее й лашчыцца,

каб не згасіцца.

Сябе не цэніць розум беларускі.

Ён не прымака

ў славы-удавы.

Моц атрасе чужыншчыны атрускі,

Убачыць свет, што беларус жыве!

Хай у пячоры чэрапу цямрэча,

Ускрэсне з мёртвых

роднае спрадвечча!

Таццяна БАРЫСЮК

АКРАЭЛЕГІЯ

Адлегласць душ народзіць смутак,

Дыханне дам хімерам-ценям.

Філосаф і філолаг скуты

І суіснуюць непадзельна.

Лавіруе-віруе сэрца,

Але чамусьці так самотна!

Лядок лятункаў дакранецца,

Атруту — пі! — падасць маркота.

Гармоній недасяжнасць — позна! —

Ірве істоту на шматочкі.

Надрыўна плачуць вербалозы,

І сны мне шле Касандра-ночка.

АКРАВЕРСІЯ

Акраверш — як прысвячэнне,

Красамоўны адрасат,

Рэбус маскаў і з’ясненняў,

Асацыятыўны рад,

Віншаванні, пажаданні,

Енк альбо маленні сэрца,

Рассакрэчванне чытання

Шторадкоўяў літар першых.

Сымон БЛУДНЫ

ЦЯЦЕЛЬСКАЙ КАЦЯРЫНЕ

Каторы раз уздыхае

Ад водару тваіх валасоў Зміцер.

Цябе цалаваў мой сябра:

Яўген ледзь не памёр ад шчасця.

Дзёмка бегае за табой, бы шалёны,

У Антося адная мроя: аб табе.

Рома гатовы насіць цябе на руках.

А я пішу табе акраверш...

Анатоль БРУСЭВІЧ

АКРАВЕРШ

І мне нічога не шкада,

Раз ты была, была са мной.

А мне казалі, што туга

Калісьці станецца бядой.

О не, я шчасця не знайшоў,

Пакуль цябе ў сабе шукаў.

А потым — так. І верш без слоў

Чамусьці зноўку напісаў.

АКРАВЕРШ

Сон сплывае срэбнаю слотаю,

Выспы восеньскіх вокнаў вось-вось

Апякуць агнявымі агорткамі

Бесклапотную безьліч бяроз.

Одум оргіяў, ордэны, ордэры,

Дагараючы джаламі дробнымі,

Адраджэньня абвесьцяць анонс.

АКРАВЕРШ

Дарма мне ня вераць

Эксмоцныя людзі,

Калі я сьмяюся

Ад суму ў вачах.

Дарога праз шэрасьць

Экзотыкай будзе,

Надзённасьць патушыць

Тужлівы мой шлях.

Бясконцая восень.

Размытая поўнач.

У чорным паветры

Сівыя вятры.

Элегія злосьці

Валяецца побач,

Ілюзія веры

Чатуе ўнутры.

Зьміцер ВІШНЁЎ

***

КККККККККККККККККККККККККК

ЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛ

ёёёёёёёёёёёёёёёёёёёёёёёёёёёёёёёёё

ММММММММММММММММММММММ

БББББББББББББББББББББББББББББББББ

***

ВВВВВВВВВВВВВВВВВВВВВВВВВВВВВВ

ЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫ

ББББББББББББББББББББББББББББББББББ

УУУУУУУУУУУУУУУУУУУУУУУУУУУУУУ

ХХХХХХХХХХХХХХХХХХХХХХХХХХХХХХ

ПАНФІЛЬ

РРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРР

ЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫЫ

МММММММММММММММММММММММ

АААААААААААААААААААААААААААААА

РРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРРР

Ніл ГІЛЕВІЧ

АКРАВЕРШ

“Мне не вельмі даспадобы рай прынадлівага поўдня,

І скажу табе — хоць, можа, нехта фыркне з абурэння:

Люд на пляжы — агрэсіўны, мора — цёплае, як пойла,

А медуз — аж гідка лезці: што ў балотцы жабурэння!

Як на здзек — на кожным кроку прапануюць за рублёўку

Мне зазняцца — у абдымку з нейкай стромай вастраверхай...

Адным словам — прыязджай ты! А то, кінуўшы пуцёўку,

Я прыеду сам — прыпруся ўслед за гэтым акравершам!”

Людміла ДАНІЛОВІЧ

АКРАВЕРШ

Кажу слова гэтае — і баюся:

А раптам, аддаўшы душу і цела, —

Хаосу змрок спазнаць прымусіць

Ашуканы лёс — і да долу зляцелым

Юродзівым лісцем я апынуся.

ДЖЭЦІ

ЗЬ НІЗКІ “СЫРЫНГА”

1. ПАН ГРАЕ НА ВАЛЫНЦЫ, БО СЫРЫНГА ПЕРАТВАРЫЛАСЯ Ў АВЕЧКУ

So я чую сьпеў у калідоры

Is ён твой — ці гэта ветру сьпеў?

Right, я згодны, гэта неістотна,

If цябе злавіць я не пасьпеў.

Neither nor сказаць у калідоры

Go туды, і ты пабачыш зоры

And пачуеш мой ці ветру сьпеў:

do-o-o-o-o-o-o-o-o —

Уладзімер ДУБОЎКА

ПАМЯЦІ ПАЎЛЫ ЖУКА

Эх, браточкі мае таварышы,

Нас усіх гадавала мякіна —

Нечакана возьмеш завалішся.

Тут табе бацькаўшчына і чужына.

Помню хлопца: словы ціхія,

Але ўпартыя, мклівыя дзеі,

Ўвосень стан свой па бруку выхіліў;

Людзі... Людзі глядзелі...

Юг ці поўдзень, гэта-ж аднолькава,

Калі коўдраю хмары навісьлі.

Журавы па-над горадам гойкалі,

У трохкутнікі дзесь завіліся...

Калыхалася песьня тужлівая,

Сэрцу годзе тугою сьціскацца...

Восень сум свой дажджамі выліла...

Ну а я, ну а ты, мой браце?

Гойкнуць, крыкнуць, каб хмары луснулі.

Ну за што, ну чаму ня з намі?

Яшчэ-б з тымі вачыма і вуснамі

Мэты мы сваю перанялі.

На Палесьсі,

1924 г.

Васіль ДЭБІШ

АКРАВЕРШ

Мы зноў адны. Ды развітацца час.

Абняў я вас. Маўчалі цэлы вечар.

Цалую рукі, губы, шыю, плечы.

І вочы, што гараць нібыта свечкі.

Кахаю Вас. Я так кахаю Вас.

Ляцяць хвіліны. Хутка пройдзе лета.

Юнацтва так мінае незваротна.

Без Вас мне і трывожна, і самотна.

А з Вамі — гэтак хораша і светла.

Васіль ЖУКОВІЧ

ДАР

Пятрарка, Пушкін, Багдановіч...

Ад Бога — несмяротны дар.

Эмоцый, думак рух у Слове,

Заўсёдная прысутнасць чар.

І вечная загадка-таямніца:

Як можа ў вершы цэлы свет змясціцца?

...ПЯТЛЮ ЗДЫМАЮЧЫ З ПАЎСТАННЯ

Калі прыходзіць верны час змагання, —

А ён — у ходзе ўсіх-усіх эпох, —

Любоў вышэйшую дае герою Бог

І з ёй — гатоўнасць да выпрабаванняў...

Няхай бы ворагаў Ты перамог —

О, як наш край расцвіў бы! Неўміручы

Ўладар, прарок свабоды немінучай,

вой дух магутны ў праўдзе ты збярог.

Каб волі час наблізіць, без ваганняў

Ідзеш, пятлю здымаючы з паўстання.

НЕЎМІРУЧАСЦЬ

Крыніца, якая дае

Наталіць людзям смагу, ёсць Кніга.

І гора таму, хто знішчае яе!

Ганебная справа — чыніць Кнізе ліха...

А радасць ад кнігі — ніхто не заб’е!

Ганна ЗАЯЦ

* * *

Раве на ўсю кватэру радыёла.

О, зараз мы тут будзем танцаваць.

Калі пачуеш гукі рок-н-рола,

На месцы ты не здолееш стаяць.

Рыпіць падлога, і смяюцца людзі, —

О, гэта музыка маёй душы!

Лепш рок-н-рола не было! Не будзе!

Янка ЗОЛАК

ВЯНОК

От века терн венец поэта.

В. Брюсов.

Вянок цярновы — дар паэту

Як плата за цяжкую працу.

Ні ружаў-кветак, ні палацаў...

О, як з паэта не сьмяяцца,

Калі ён дзякуе й за гэта?!

27.ХІІ.1961 г.

НАША МОВА

Наша мова — бярозавік весьні,

Аксаміт жаўруковае песьні,

Шум гаёў, пушчы грознае голас,

Акавітай успоены колас,

Матак нашых пяўчоты адвеку,

Отмуць-вір у вазёрах і рэках,

Васілёк сінявокі у збожжы,

Агняцьвет нашай сілы, дар Божы.

16.ІІ.1981 г.

СЛУЦКІМ ПАЎСТАНЦАМ

Случчыны плённай каханыя дзеці!

Лёгкім хай будзе вам бацькаў загон.

У маладосьць вашу ўкрочыла ўжо

Цяжкая бітва за родны свой край.

Кроў раўчукамі плыла па разорах,

І ў той крыві грузла ваша нага.

Млелі ад стомы і рукі, і сэрцы...

Процьма варожых сіл вас ня пужала,

А дадавала ахвоты змагарнай.

Ў бітвах зацятых з напасьнікам дзікім

Славы сабе не шукалі. Памерлі

Толькі каб волю здабыць Беларусі.

Але сыноў сваіх Случчына помніць,

Не забывае пра вас і краіна уся.

Ціхаю песьняй жалобна-хаўтурнай

Акцыю вашай адвагі ўслаўляцьме

Маці-краіна і ў прышлых вяках.

30.ХІ.1969 г.

НІНА

Ня ведаю, чым правініўся прад Богам

і як я дайшоў да такога жыцьця.

Ня варта судзіць мяне строга,

А трэба такіх шкадаваць!

30.V.1964 г.

ТЭРЭЗА

Твой погляд іскрысты вачэй-чарнасьліваў —

Экран лятуценьняў, узьвіваў душы.

Румяныя вусны усьмешкай-гарэзай

Эдэм абяцаюць таму, хто шчасьлівы,

Запаліць, каб іншы ня мог патушыць,

Агонь твайго сэрца — каханьне Тэрэзы.

27.ІІІ.1946 г.

МОЙ ЧАС

(Складакраверш)

МАРна праходзе мой час,

НАват няма адпачынку.

ПРАцаю толькі рэдчас

ХОчацца рукі мазоліць.

ДЗЕ мяне й хто прыняволіць

МОЙ упарадкаваць час?

ЧАС-жа — ня хлеба скарынка.

6.VII.1967 г.

У ЛЕСЕ

Шумяць вяршыны соснаў, звоняць.

Унізе-ж — сонны супакой.

Ручай сьмяецца і гамоніць,

Аб нечым шэпча з асакой.

І мы, каб сьцішыць сэрцаў жар,

Як пчолкі, п’ём вясны нэктар.

24.IV.1967 г.

Лявон КАМІНСКІ

***

Насуперак цемры хлусьлівай, мане —

Аддушына ў час ліхалецця.

Радкі тваёй праўды — як сонца вясне!

О, дзякаваць гэткай газеце!

Дакуль нам, народзе, маўчаць нам штораз,

Ніяк не пазбыцца галечы?

Ад нас, гаспадарства, залежыць, ад нас,

Як зладзіць свой лёс чалавечы!

Вялікая мужнасць — пісаць для людзей.

От я й заклікаю з нагоды:

Любіце “Народную волю” штодзень,

Як гэта раблю я заўсёды!

Уладзімер КЛІШЭВІЧ

КАНЦОНА

Каторы раз я аб канцоне мару,

А што, калі крануцца да яе?

Няўжо яна ад лёгкага удару

Цудоўней песьню сэрцу запяе?

О, гукі дзіўныя!.. Яны да майго вуха

Нясуць душы гармоніі красу.

А песьні гэткія патрэбна сэрцам слухаць.

21.V.1944 г.

Якуб КОЛАС

СЛОВА

Слова — радасць, слова — чары,

Вобраз вечна юных вёсен,

Ёсць ты ўсюды: ў сонцы, ў хмары,

Ты глядзіш праз неба просінь.

Лашчыш слух мой, слова-ззянне,

Атуляеш сэрца ласкай,

Ноч і вечар, дзень, світанне

Абняло ты, слова-краска.

23/VI 1943 г.

ЗОРКА

Свеціць мне зорка з бяздонных глыбінь,

Вечнае неба таемна-прыгожа.

Ёсць нейкая сувязь, няспынная плынь,

Толькі ім назвы, імя не знаходжу.

Ласкава кажа мне зорка: спачынь!

Ах, мой вандроўнік, суцішся, нябожа!

Носіш ты ў сэрцы жальбу далячынь,

Атам журботны ў святым падарожжы.

Светлая зорка! ты ярка гарыш,

Одум мой горкі ўзнясі ты на крыж,

Мне ж падары ты радасць спакою.

О, не: ты далёка, халодня твой жар.

Вечар мой нікне пад полагам хмар.

Арфа разбіта — чыёю рукою?

21/VIII 1943 г.

Анатоль КУДЛАСЕВІЧ

ПАВОДЛЕ ПРАРОЦТВА

А раптам трэсне зямля у дзве тысячы дваццаць шостыМ

Раптам скруцяцца ў скрутак нябёсы, планеты і высокія зорЫ

Аднойчы ўпадуць на пакосы, як космаса росы на травы і потыМ

Проста выбухне свет, разляціцца зямелька на друз і асколкІ

Толькі дзесьці ў сусвеце сіратлівыя душы вандроўных зямляН

Аб’яднаюцца сілай Любові, сальюцца ў маленькае сонца і ўсЁ

Мы, нібыта камета, ў бясконцым бязмежжы прастораў праззяеМ

святЛ-ОМ

с не, свят Логас, не? Святло гасне! Святло гасне...

Іван ЛАГВІНОВІЧ

АКРАСАНЕТ

І да мяне наведваецца Муза,

Выводзіць з меланхоліі душу.

Апанаваны роздумам, пішу

Натхнёны верш пра долю беларуса.

Лаўлю былых гадоў, стагоддзяў шум,

Адкопваю засыпанае друзам.

Гратэскавых імперый і саюзаў

Вяду разбор, маральны суд вяршу.

Ідыліям лагоднага жыцця

Не шмат адмерана ў мінулым часе.

О мой народ! Дапі цярпення чашу,

Вазьмі свой меч зазубраны і сцяг,

І шчыт вазьмі з выяваю Пагоні —

Чакаюць змагароў за волю коні!

Марыля ЛАГОДЗІЧ

АКРАВЕРШ

Лашчыць вецер твае валасы.

Юр’я весны цалуе вясною.

Сарамлівая постаць красы.

Яснавокая ўсмешка спакою.

Варыянты пакутаў душы.

Анямелыя цені блукання,

Жахі сноў, змрок ліхтарны шашы.

Недарэчныя словы... Спатканне...

Ірэальны Сусвет, крокі ў ноч...

Кава горкая, кава кахання...

Тодар ЛЕБЯДА

АКРАСТЫХ

Алесі Ш.

Тут я — адзін, са мною толькі вечар;

А за вакном вярба; яна мне сум прыносіць.

Мо' таксама думае аб нечым,

У жыцьці, як я, згубіўшы штосьці?

Што-ж, жыцьцё... У жыцьці бывае з кажным...

Толькі я ў палоне суму першы?

О, вярба!.. Няўжо заўсёды можна,

Як і я, мяняць жыцьцё на вершы?

Лепшае прайшло, скажу і зараз —

Юнасьць адышла занадта рана.

Буду я старыя вершы правіць —

Лёгкім птахам будзе па бульварах

Юнасьць лётаць позна вечарамі.

Ціха, ціха у маім пакоі.

Я ўспомню ўсё — агорне сум...

Бо “сучаснае” паверне на “былое”,

Енкам песьні ў годы панясу.

Аляксей МАРАЧКІН

ПОДПІС ДА КАРЦІНЫ “ЗВЫЧАЙНЫ НАЦЮРМОРТ” (2002)

Ляжу ля крамлёўскай сьцяны, халадзею.

Узьлезьці наверх я ўжо страціў надзею.

Каму я тут лішні, урэдзен і гадак?

Адольф, памажы мне навесьці парадак!

Уладзімір МАЦВЕЕНКА

* * *

Кожны мяне быццам любіць,

А чаму скубуць усе?

Любяць, мо таму і чубяць, —

Я танчэю пакрысе...

Не баюся знічтажацца,

Дар мне дадзен на вякі

Адным часам аднаўляцца.

Разгадай, хто я такі?

* * *

Вельмі хутка ўздоўж дарогі

Еду я, працуюць ногі.

Ледзь сядла не дастаю,

А таму ўвесь час стаю.

Смела гойсаю наўкола,

І імчыць за колам кола.

Па дарозе, па траве...

Ездзіў бы, прагнаўшы стому,

Ды паклікалі дадому.

* * *

Вочкі сінія такія...

Адусюль відаць здалёк.

Сонца промні залатыя

І гаючы вецер-зух

Любяць палюляць удвух.

Ён лагодна ўсім ківае,

Кожны яго добра знае.

* * *

Акіян — мой дом, мой лёс,

Там са мной ільды, мароз.

Адыходжу ад зямлі,

Мне сігналяць караблі.

Адкрываю шлях зімой,

Ходзяць караблі за мной.

Об, Іртыш і Енісей —

Дачакаюцца усе.

Серж МІНСКЕВІЧ

МОЙ КОТ

Я чую подых твайго сэрца

Шырокай хваляй кончыка хваста,

Калі душа мая імкнецца

Адчуць на смак рыбінкі хараства.

ЗВОНКА!

ЗвонкА зьвініць падваконьнік

ВонкІ натоўп гудзе

(й) ОнкА — пае паветра

(й) НкА — сатарскімі

К І — пцямі

Ааа!

Аркадзь НАФРАНОВІЧ

АКРАВЕРШ

Азёрны кут, як Божы дар:

Рабін кастры на сконе года,

Крыніц гаючая вада,

Аеру непаўторны водар.

Дубок з бярозкай над ракой,

Зялёных дываноў узоры.

І я сярод красы такой,

Як колас у жытнёвым моры.

Міхась ПАЗНЯКОЎ

МІНІЯЦЮРА

Акраверш

...А што да вядомых, то цішай!

Сягоння прызнаюся вам:

Ых! Лепш за мяне хто напіша? —

Сябры, не гадайце — я сам.

Алесь ПАШКЕВІЧ

АКРАВЕРШ КАРУСЮ КАГАНЦУ

Калі з апошняй сілаю ганца

Агорне дзень у боскім цудзе,

Гаротны шлях падыдзе да канца,

Агонь святы гарэць паходняй будзе.

Народзіцца з вуголля сын Карусь

Цямрэч прарваць святлом ад каганца,

Узняць з нябыту маці-Беларусь...

Вольга ПРАДКО

* * *

Скажы ты мне, хоць хтосьці разумее

Яе, той першай страты, вечны боль?

Баліць душа, жахліва сэрца млее,

Але надзеі зерне бесклапотна спее,

Ратуючы жыццё, шукаючы спакой.

Андрэй ПЯТКЕВІЧ

АКРАВЕРШ

Калі вясёлы гоман птушак

Пачне вітаць свой новы дзень,

Самоты пазьбягаць я мушу,

Спаткаўшы сонечны прамень.

Над навакольлем падымуся,

Адчуўшы вольную душу.

Шукаць пайду свой лёс у скрусе,

Вазьму ды вершык напішу.

О новы дзень, ты зноў вярнуўся,

Рассыпаў промні па ральлі.

А там далёка ў завірусе

Гараць пакінутыя дні.

1989 г.

Алена РАГЕЛЬ

* * *

Гронкі адзінокае журботнасці

Ля душы схіляюцца ізноў.

Я дарма шукаю прывід роднасці,

Дыхаю аскепкамі са сноў.

Жыць у гэтай бруднай неразумнасці,

У абдымках нуднае тугі

Не магу. Адна, пясчынка сумная,

Адмаліць спрабую ўсе грахі.

Помніш цеплыню кранальна-дзіўную,

Еднасць, і пяшчоту, і любоў?

Рай зямны шукалі мы, наіўныя,

А прыйшлі ў царства жабракоў.

Дзіўна, што агеньчык нашай вечнасці

Адгарэў, памёр, даўно загас.

Хто ж адкажа нам за недарэчнасці,

Акрамя неактуальных нас?

Чуеш, раўнадушны ўпарта грукае

У душу, якая бы мярцвяк.

Успаміны ўжо амаль нячутныя,

Новае ж таксама — аніяк.

Енчу, галашу, ды ўсё з усмешкаю,

Бо навошта з пекла несці боль?

Адхадзілі д’ябальскімі сцежкамі,

Яснаю сваёй пайсці дазволь.

Алесь САЛАВЕЙ

АКРАСТЫХІ

Няхай чужыны хмурай ветры

І шэрань поўначы сырой

Няласкава і няпрыветна

Ахутваюць дзень ясны мой, —

Чакай: ад іх я няпрыкметна

К табе ўцяку вясною сьветлай.

А мо й раней — перад вясной.

* * *

Лісты пішу табе — сьлед лучнасьці ня гіне.

Юнацтва цьвет, о не — тугу сустрэла ты.

Свой нарадзінаў дзень спраўляеш на чужыне,

І я... з чужыны шлю вітальныя лісты.

Студзень, 1944.

Юрась СВІРКА

АКРАІРОНІЯ. БЕЗ НАМЁКУ НА МАЙСТРОЎ І ЧАЛЯДНІКАЎ

Я сніў... Жалеза. Бронза. Цэмент.

Сабе хацеў я ўзвесці манумент.

Акінуў далеч пільным вокам,

Мне падалося, гавару з Прарокам.

Прарок маім майстэрствам захапіўся:

“О, дойлід!” — І мне нізка пакланіўся. —

Магчыма, вам патрэбна дапамога?”

Не-не, я не магу трывожыць Бога.

І сон прапаў... Пад бокам — гразь, цэмент.

Калоціць “мент” мяне, як манумент.

Лера СОМ

ПАШТОЎКА

“Полацк” праштэмпелявана…

Охра дрэў, блакіт вясны,

Ланцужок крыжоў парваны...

Адзінокі, неспазнаны,

Ціха сьпіць, зачараваны

Калыханкаю Дзьвіны.

СТАРЫ ЎЛАС

АБЯЦАДЛА

Абяцадла — рэч не цяжка:

Бусел — гэта будзе пташка,

Цар — ў пачоце быў калісьці,

Дуб — зімою ёсць без лісця,

Этна — то бугор агністы,

Фельчар — то не арганісты,

Грошык — дробная манета,

Гусь — дамова пташка гэта,

Іскра — жарка і пякуча,

Ель — шуміць, калі растуча,

Конь — баіцца шмат астрогі,

Ліс — ёсць звер чацвераногі,

Лось — вялікі ёсць, і годзе,

Мак — красуе ў агародзе,

Наста — дзеўка прцавіта,

Окунь — рыба смакавіта,

Перац — горак будзе хіба,

Рак — гавораць, то не рыба,

Сучка — брэша, ёй уцеха,

Торба — меншая ад меха,

Улей — пчолам ёсць храміна,

Воўк — то дзікая скаціна,

Х — закінем у загладу,

У — чытаюць, але ззаду,

Заяц — то лясная кошка,

Жоўты — певень і какошка,

Змей — сярдзіты вельмі, падла, —

І ўсё будзе абяцадла.

Анатоль СЫС

ЗАБОЙСТВА Ў НЬЮ-ЁРКУ

Далоні ў крыві, мая Ёка, японская жрыца.

Жанчыны на вуліцах плакалі, як па сваім.

О, гэтая зорка з пуцінай над прорвай у жыце...*

На веях Амэрыкі сьлёзы пашкодзілі грым.

“Лятучая мыш, незвычайная пеўчая птушка”,

Эвангельлем ад сябе асьвятляла натоўп пусты.

Нямы музыкант на аматарскіх кінастужках

Адзін-адзінюткі абраньнікам кулі застыў.

Нью-Ёрк быў заўсёды тваім улюбёным домам...

* [Забойца не зьбіраўся ўцякаць. Ён спакойна запхнуў рэвальвэр у кішэню нагавіцаў, дастаў з другой кішэні кніжку “Над прорвай у жыце” Сэлінджэра і ціха апусьціўся ў чытаньне. — Заўв. аўт.]

Анатоль ТРАФІМЧЫК

АКРАСАНЭТ

Магчыма, я ня меў ніколі рацыі,

І Боскай воляй ісьціна цяпер

Ляжыць ня ў аркушах маіх папер,

А ў вуснах мілае дзяўчынкі-грацыі.

Яшчэ далёка да рэінкарнацыі.

Мастак, аднак, зямных ды іншых сфэр

Адкрыў цябе — нібыта напавер, —

Я ж не магу пакінуць меж прастрацыі…

Іch liebe dich! To be or not to be?!

Расьце, расьце ўсё ж горыч у грудзёх,

Але — я не магу, як і ня мог.

Чаму? — Ня ведаю. Любі ці бі,

Калі заўгодна, то што хоч рабі:

Астатні шанец — гэта ты і Бог!

* * *

Асвяціўся раптам дзень,

Красавік настаў зімою.

Распусціўся б, мусіць, пень,

А мяне няма з сабою.

Вечарэе на дварэ,

Ездзяць людзі туды-сюды.

Раніцою не памрэ

Шчасце веры ў Бога й цуды.

Снежань па календары

Мне падкажа шлях да credo:

Ісціну людзям дары, Радасць будзе, хлопча, ведай.

Непагадзь амаль прайшла.

О! пакінь ужо маркоту,

Выйдзі з цемры да святла,

Адчыні ў Эдэм вароты…

І am sorry, белы свет.

Распазнай, што гэта — лірыка.

Край радкоў — і ўвесь сакрэт:

Акраверш “Смірнова Ірка”.

АКРАВЕРШ

I. S.

Нас ждет не смерть, а новая среда.

И. Бродский

Іnter alea і ты

Lепей знаеш — з Дабравесця:

Omnes homines там дзесьці

Vita будуць мець заўжды.

Ergo, трохі пахаджу

Yа шчэ тут у асяроддзі, —

Overtime зноў нас народзіць

U чацвер пасля дажджу.

АКРАГЕКЗАМЕТРЫ

Iсціну з вуснаў маіх, відаць, ты не спасцігнеш ніколі.

Cам я не знаю яе, ды не магу не адчуць.

Hе разумею зусім ані лёсу свайго, ані долі.

Lupus est — сказана так пра між людзьмі каламуць.

I шчэ без кропак стаіць і сумуе сярод іншых літар.

E запазычыла дзве кропкі ў шматкроп’я, адна ж

Bадаю ў сінтаксісе дачыненяў, як тэмай закрытай.

Eнкі, без клічніка ўжо, захэпіэндзяць пасаж.

Danke schon: горш магло быць. Gott mit uns? Ды хутчэй за ўсё zwischen.

Iра… ірацыяна… — гэта не трызненне, не.

Cамнамбулічнасць радкоў па краі мовай Фройда апіша

Hедагаворанасць слоў — тых, што на сэрцы ў мяне.

Леанід ТРУБАЧ

АКРАВЕРШ

Сярпасты месяц зноўку жне

Высокі колас спелых зорак.

Якой дарогай крочыш? Дзе

Тваіх вачэй блакітны золак?

Ласкавы дотык лёгкіх рук

Абудзіць радасць пры сустрэчы,

Нібы накцюрна першы гук...

А мы ўдваіх. Спыніся, вечар!

Ганна ФЕДАРЦОВА

* * *

Замець віруе над соннымі дахамі,

Агонія б’ецца ў застылых думках,

Вецер злуецца, імчыць сваім шляхам,

Ірве на шматкі ледзяныя карункі.

Рукі халодныя. Кубачак кавы.

Ух, як гуляе зіма сярод ночы!

Хаос ап’яніў прыродныя з’явы,

А навокал толькі сіверу пошчак...

* * *

Восеньскі малюнак за акном:

Ападае долу ліст з лістом,

Дождж імжыць, навокал слота,

А з табою побач адзінота...

Ірына ХАДАРЭНКА

АКРАВЕРШ

Ісці за ісцінай занадта небяспечна:

Сарвацца ў бездань можна незнарок.

Цаной пакут ствараецца прарок,

І шлях ягоны скіраваны ў вечнасць.

На жаль, магчыма доўга так ісці,

А ісціну да скону не знайсці...

Алесь ШАДРЫН

АКРАВЕРШ

Мая каханая дзяўчынка!

Ігрывасьць, сьціпласьць, твой імпэт,

Ласкавы погляд, як іскрынка,

Аздобяць фарбамі сусьвет!

Я так хачу, каб ты заўсёды

Адзінай казкаю была,

Любоўю, бляскам асалоды,

Адбіткам дзіўнага сьвятла!

Фелікс ШКІРМАНКОЎ

ГЕНАДЗЮ БУРАЎКІНУ

Быў за мяжой — не баляваў:

У ААН старанна узнімаў

Радзімы гонар і прэстыж.

А сёння свой нялёгкі крыж

Ўзваліў на плечы сам сабе,

Калі другія збоку крочаць

І толькі робяць — пільна сочаць.

Навошта, кажуць, нам спрачацца?

Улада можа раззлавацца...

РЫГОРУ БАРАДУЛІНУ

Боль душэўны ты зведаў. Бывала.

Але кожны манкуртаў удар

Родным словам адводзіў удала

Ад сябе, ад людзей, як змагар.

Для цябе беларуская мова

У жыцці азначае адно:

Людзям несці радзімае слова

І даводзіць, што толькі яно —

Наша годнасць, наш гонар —

У свеце, толькі будзь у сабе — гаспадар.

Ала ШЫБКО

АКРАВЕРШЫ

* * *

Родным стаў усім часопіс —

Оды ў гонар можна пець!

Дзе ты знойдзеш лепшы допіс,

Навуковых промняў свет?

Астралогіі сакрэты,

Еднасць усяго Сусвету?

Слова роднага зіхценне,

Летуценных вершаў зоў?

О, як хораша, з натхненнем,

Вабіш нас ты, чытачоў,

Адраджаеш дух вякоў.

* * *

Лісты на дрэвах шэпчуцца, дрыжаць

І уздыхаюць роспачна, тужліва.

Стараюцца мне штосьці расказаць...

Тварэц жадае... каб была шчаслівай?

А вецер падганяе іх: “Смялей!

Пара ў дарогу: век свой аджылі вы!”

А хто падкажа, як мне жыць далей?

Дыван дзівосны на зямлі — маўклівы...

* * *

Снег пушысты і чысты

Ніжа цуда-маністы.

Едзе вецер-жаніх,

Гайдануў — і заціх...

Ах, якія каралі!

Падарунак для кралі!

Абаўю ўсе галінкі

Дарагусі-ялінкі.

Віктар ЫВАНОЎ

АКРАТЭЛЕВЕРШ

— Што? Не-не. Улюбёны якi ў мяне вейш,

Абсалютна ня ведаю. Iншая сп'ява

Легкавое мастацтва: ну... там, Чып ы Дэйл.

А канцоны, яндо, тїялеты — забава.

Вось ня любiць Паэзiю, слухае рэйв —

Атрымай жа слупцы тут i зьлева, i справа!

Алена ЯСКО

* * *

Знікла зорка з небасхілу:

Дружа быццам іншым стаў.

Раптам ён чужы, нямілы.

Але ў сэрца ж як запаў!

Ды няхай зусім знікае,

А я лепшага спаткаю!

Лекцыя 6

Тыпалягічныя асаблівасьці беларускага акравершу